WWW.UK.X-PDF.RU

˲ - , ,

 
<< HOME
CONTACTS




( )
.: (050)697-98-00, (067)176-69-25, (063)846-28-10
׸

( )
.: (050)697-98-00, (067)176-69-25, (063)846-28-10
׸
 >>  . C 07.00.00
Pages:     | 1 |   ...   | 57 | 58 || 60 | 61 |   ...   | 133 |

Ѳ ˲ ֲ 2003 ...

-- [ 59 ] --

Podczas elekcji w 1669 r. problem polityki wobec Ukrainy praktycznie w ogdle nie byt poruszany. 22 maja zebrani zapoznali si? z korespondencjy, wsrod kt6rej by! list od Doroszenki, ograniczajgcy si? do skarg na polskie oddziaty wojskowe. Potem odczytano relacj? poddania si? Kozakow Porcie6 Poseistwo kozackie dotarto za na elekcj? dose pdzno (pod koniec czerwca czyli juz po obiorze wtadcy) ale udzielono im odpowiedzi, by Doroszenko wystat kolejne poseistwo na sejm koronacyjny. Brak zainteresowania ty kwestiy moina wyttumaczyc narastajycy walky elekcyjny, kt6ra zepchn?ta wszystkie problemy mi?dzynarodowe na dalszy plan.

Goryca atmosfera elekcji spowodowata, ze zebrani debatowali jedynie o sprawach zwiyzanych z kandydatami do tronu. Ocena tego faktu powinna by6 negatywna, ale musimy to wyttumaczyc narastaniem napi?cia w stosunkach wewn?trznych, kt6re w czasie elekcji osiygn?to punkt kulminacyjny. Senatorowie znajdowali si? pod presjy mas szlacheckich, nie posiadali wi?c mozliwosci, aby podjyc temat Ukrainy i narzucid go szlachcie. Ponadto brak postow kozackich do czasu elekcji kr6la dodatkowo utrudniat rozpatrzenie tej kwestii. Z drugiej strony wydaje si?, ze nie byto te i 5 Kopia listu do JMci Pana Hetmana wielkiego kor. od wifinia Wactawa Kamiriskiego, Biblioteka Czartoryskich (dalej B. Czart.). Rkps 2577, s. 319-320; Wsrod relacji nalezy wymienic kilka najbardziej interesuj^cych, Z Mi^dzyboza, de data 26 junii 1669, B. Czart. Rkps 2577, s. 382 oraz Item z Tysmienicy, 28 VIII 1669: B. Czart. 2577, s. 53-55; Copia listu JM Pana Hetmana W. Koronnego do Kr6la JMci; de data z Jaworowa 30 Julii, 1669 // Pisma. S. 457; toi w liScie hetmana do wojewody krakowskiego Aleksandra Lubomirskiego // Pisma. S. 458.

6 WymieniK trzeba nastKpujNece diariusze sejmu elekcyjnego: AGAD, Zbiyr Branickich z Suchej (dalej Sucha). 85/105; AGAD, Archiwum Publiczne Potockich (dalej APP). 32; AGAD, Zbiyrz Muzeum Narodowego. 1220; B. Czart. 164, s. 129-266, oraz B. Czart. 164, s. 267-333. odpowiedzi posiom kozackim mywii podkanclerzy kor. Andrzej Olszowski w wotum wygioszonym na sejmie koronacyjnym (patrz przypis 10). Dnia 9 julii odbyia six konferencja kryla z deputatami, gdzie debatowano na najpilniejsze tematy pacstwa; wHryd nich nie byio kwestii kozackiej // B. Czart. 2577, s. 387-388.

256 Jarostnw Stolicki tym szczegdlnego zainteresowania, co musi spowodowac negatywn^ ocen? elity, od ktorej powinnismy wymagad szerszego patrzenia na sprawy paristwowe. Znacznie krytyczniej trzeba oceni6 brak debat na ten problem w srodowisku dworskim po elekcji, co przedstawiajq. zachowane zrodta.

Warto w tym miejscu pokrotce zapoznad si? instrukcjami, z jakimi postowie Doroszenki przybyli na sejmy elekcyjny, a potem koronacyjny7 W pierwszej dominowaty sprawy religijne i zwi?kszenia praw dla ludnosci prawostawnej. Jako winnych wielu zadraznieri wskazywano jezuit6w, ktorzy oskarzali ich take m. in. o szukanie protekcji tureckiej. Usprawiedliwiali t? decyzj? wrogim stanowiskiem Rzeczypospoiitej, ktora szukata porozumienia z Portq przeciwko Kozakom. Postuiowali, aby dokona6 rozgraniczenia terytorium dla nich z wojewodztw kijowskiego, bractawskiego, czernihowskiego i cz?sci podolskiego. W drugiej instrukcji otwarcie podniesiono postulat zniesienia unii brzeskiej, a ponadto ponowiono poprzednie postulaty. W sprawie wojska zaporoskiego postuiowali rozgraniczenie oraz wycofanie zatogi polskiej z Biatej Cerkwi, a take wynagrodzenie drobnych krzywd. W instrukcji tej wyraznie podkreslali nawi^zanie do unii hadziackiej, ktorej prawa powinny bye potwierdzone na tym sejmie. Dla scistoSci nalezy dodac, ze postow na sejm koronacyjny wyprawit takze Chanenko.

Sporo miejsca natomiast zaj?ta kwestia kozacka podczas sejmu koronacyjnego8. Dnia 7 X 1669 r. propozycj? od tronu przedstawit podkancierzy Andrzej Olszowski. Jako pierwszy punkt wymienit koniecznosc uspokojenia

Kozakow, ktorzy wybrali zwierzchnoSc tureck^ i przywrbcenia do poddanstwa Ukrainy. Kilka dalszych punkt6w zwiqzanych byto z t^ sprawy:

poprawa stosunkow Rzeczypospoiitej z Moskw^ i Tatarami oraz wzmocnienie wojska w Ukrainie. Potem przeczytano list baszy syiistryjskiego, w kt6rym byty informacje o dziataniach Doroszenki i listy jego samego wraz z instrukcji kozack^ na elekcj?9.

Wota senatorow rozpocz?ty si? dopiero 26 pazdziemika, a przyczyn^ znacznego opdznienia byty z^dania stawiane przez szlacht?, ktora utracita swe dobra w traktacie andruszowskim. W kiiku z nich interesuj^cy nas problem znalazt wazkie miejsce. Prymas Mikotaj Prazmowski poddawatjako pierwszy punkt wszelkich debat obron? Rzeczypospoiitej, poniewaz jest ona zagrozona 7 Ekscerpt krotki wszytkich punktow suplikiej na elekcyjej Najjasniejszego Krola Michata // AGAD, Sucha. 33/46, s. 2-4; Instrukcyja na sejm koronacyjej do Najjasniejszego Majestatu wszech standw Rzeczypospoiitej...roku 1669 oktobra 3 dnia do Krakowa wystanym, dana, AGAD Sucha 33/46 s. 6-13. Teksttej instrukcji omowN: Perdenia J. Het man Piotr Doroszenko... S. 188-192.

8 Niewiele informacji przynosi diariusz w: B. Czart. Rkps 165, s. 1-50; Znacznie wi^cej dwa inne w: Biblioteka Zaktadu Narodowego im. Ossolinskich we Wrodawiu (dalej B.

Ossol.) rkps 247 k. 20-59; Biblioteka PAN PAU w Krakowie (dalej B. PAN). Rkps 1070, k. 163-180.

9 B. Ossol. Rkps 247, k. 25v-26; B. PAN. Rkps 1070, k. 165-165v.

E lity R z e c z y p o s p o lite j w obec K o z a c z y z n y 257 w Ukrainie, gdzie nieprzyjaciel zatoyf juz jedn^ nog? i wkr6tce si? umocni.

Biskup krakowski Andrzej Trzebicki krytycznie ocenit dwulicow^ postaw?

Kozakdw, ale za konieczne uznal szukanie sposobu zatrzymania ich w posluszenstwie. A. Olszowski takze zwrdcit uwag? na dwuznacznq polityk?

Doroszenki, kt6ry ponadto nie przyslat postdw na sejm (dotarli oni znacznie pozniej, ich postulaty byty rozpatrzone dopiero podczas posejmowej rady senatu). Za konieczne uznat naznaczenie komisji do rozm6w z Kozakami oraz wyprawienie do nich odpowiednich postdw co u nich kredyt maj^10 Jako inny sposdb podat wyznaczenie nad Ukraine gubernatora i podpart go licznym przyktadami z historii np. z czas6w rzymskich. Biskup kijowski Tomasz Ujejski takze podkreslif koniecznoSd: odzyskania Ukrainy oraz wyprawienia poselstw do Moskwy, Porty i Tatarow, a takze odpowiedniego postennika do Kozak6w. Warto zwrdcic uwag? na opini? wojewody poznanskiego Andrzeja Karola Grudzinskiego. Uznal on, ze wobec Ukrainy nalezy stosowac metody odwrotne nit poprzednio, a wi?c nalezy jej mieszkaricom przyznad daleko idqce wolnosci, wtedy Kozacy b?d^ chcieli zostad przy Koronie. Podobnie brzmiai gtos wojewody lubelskiego Wtadystawa Reya. Uwaial, te nalezy najpierw doprowadzic do wewn?trznego uspokojenia tej ziemi i powinno si? to odbyc na fundamencie pakt6w hadziackich.

Krytycznie ocenit post?powanie Polakdw ...skarzemy sie na nich, a sami im dajemy okazyfa dyfidencyjej, a dalej argumentowat trudno kozackie prowincyje w rzqd wprawic, kiedy go sami nie mamy11 i przypominat, ze wszyscy wiedz^ o naszych radach. Nie byt tez przekonany do propozycji Olszowskiego powotania gubernatora, z powodu wielkosci tego terytorium.

W aktualnej sytuacji radzit powotad secretum consilium i wystac do Kozakbw odpowiedni^ osob?. Na tym tie doSd stereotypowo brzmiate opinia jednego z najwybitniejszych znawcow spraw wschodnich wojewody czernihowskiego Stanistawa Kazimierza Bieniewskiego. Postulowat on wymarsz w Ukrain?, nie tylko z wojskiem, ale i z pospolitym ruszeniem co wzmocni tam polskie wptywy. Poniewai s^dzit, ze zwolennikiem protekcji tureckiej jest tylko Doroszenko, radzit wi?c, aby prowadzid rokowania z Chanerikiem. W pot^czeniu ze wspdtdziataniem rosyjskim doprowadzi to do oslabienia zwolennikow uktadu z Turcjg.. W wystqpieniu kasztelana lubelskiego Szcz?snego Parysa zawieraty si? rozne opinie. Z jednej strony postulowat tagodne post?powanie wobec Kozakdw, ale z drugiej uwaat za niezb?dne wzmocnienie wojska, poniewai, jak argumentowat, narod ten traci nadziej?. Kasztelan betski Aleksander Ludwik Niezabitowski nie wqtpit z kolei w powrot Do roszenki w protekcj? Rzeczypospolitej. Jako warunek tego widziat konieczB. PAN. Kr. rkps 1070, k. 174v, 175. Wota w r^kopisie: B. Ossol. 247, k. 46-55.

W rkps: B. PAN. 1070, k. 172-176v.

11 B. PAN. Kr. 1070, k. 176.

S58 J n ro s ln w S to lic k i nose potwierdzenia praw kozackich oraz naznaczenia komisji, a w pierwszej kolejnosci szybkiego wystania postannika.

Sejm nie zakoriczyt si? pomyslnie. Dalszy ciyg obrad zdominowata ponownie sprawa egzulant6w, ktora spowodowata takze ich zerwanie.

Wkrotce przed rozejSciem si? stan6w 11 listopada audiencj? mieli postowie kozaccy, i to zarowno ci wystan i od Doroszenki, jak i od Chanenki. Zapewniali oni krola o swojej wiemosci i postuszenstwie.

Podczas obrad rady posejmowej punkty 3, 4, 5 i 6 dotyczyty kwestii kozackich, tureckich, tatarskich i moskiewskich. W sprawie kozackiej krol pytat jaky postaw? zaja6 w stosunkach z obydwoma hetmanami i jak odprawic ich poselstwa. Bardzo obszerny mow? wygtosit wojewoda pomorski Jan Ignacy Bykowski. Wyszedt z zatoienia, ie sytuacja w Ukrainie jest bardzo ztozona, takze ze wzgl?du na sysiadow. Komplikuje to fakt zto^enia przez Doroszenk? przysi?gi suttanowi. Radzit wi?c post?powa6 bardzo ostroinie, aby zaden z hetmanow nie zwytpit o tasce krola, a Doroszenk? odciygnyc od zwiyzku zTurcjy. Nalezy zwotac komisj?, kt6ra, w otoczeniu iicznych wojsk, powinna przyjyd od Kozakow oswiadczenia poddanstwa i pohamowac dziatania wrogie dziatania. Wystanie komisji b?dzie potwierdzeniem staran kroiewskich, dzi?ki kt6rym zostany uspokojone pretensje. Doraznie sugerowat jednak, aby dac positki Chanence i prosi6 o wsparcie przeciw rebeliantom chana. W konkluzji uchwalono, aby poselstwa odprawid elegancko, ale iadnemu zbytnio nie ufac. 6wiadczy to, ze w listopadzie 1669 r. w otoczeniu krola nie byto jeszcze jednoznacznego stanowiska w kwestii kozackiej. Prawdopodobnie byto to efektem przekonania, ze wazniejszy dla dworu jest wyb6r polityki prohabsburskiej i caty aktywnosc skierowano w tym kierunku. Nie chciano wi?c podejmowac kolejnych dziatan, ktore mogty przyczynid dodatkowe ktopoty. Na pewno pewny rol? odegrat fakt, ze w pazdziemiku 1669 r. w Andruszowie rozpocz?ty si? kolejne pertraktacje mi?dzy Rzeczpospolity a Rosjy, kt6re mogty wptyny6 na zmian? stanowiska strony polskiej w sprawie Ukrainy.

Opinie senatorow wygtoszone podczas sejmu koronacyjnego i po jego zakoriczeniu przynoszy wiele informacji na temat widzenia przez nich trudnego i skomplikowanego problemu Ukrainy. Zastugujy one w sumie na pozytywny ocen?. Wi?kszoSc z nich widziata wag? tej kwestii i konieczno6 jej szybkiego rozwiyzania. Z przytoczonych opinii mozna wnioskowac, ze istniata pewna wspolna metoda post?powania. Nalezy wystad do Kozakow zr?cznego postannika, dobrze tam widzianego, a p6zniej przygotowad komisj?, ktora ma dokonac catosciowego rozwiyzania problemu. Warto podkreSlid gtosy postulujyce prowadzenie tagodnej polityki czy nawet powrotu do idei unii hadziackiej. Rzadkie byty natomiast opinie o koniecznosci 12 Punkta rady po zerwanym sejmie II Pisma. S. 461-462. Wotum B^kowskiego II B. Czart. 165, s. 299-304.

E llty R z e c z y p o s p o iite j w obec K o z a c z y z n y 259 wprowadzenia w Ukrain? sporej liczby wojska. Wbrew pozorom to twierdzenie nie bytoby rownoznaczne z dqzeniem do sitowego rozwigzania.



Pages:     | 1 |   ...   | 57 | 58 || 60 | 61 |   ...   | 133 |
 >>  . C 07.00.00
:

̲Ͳ ² ʲ ֲ Ͳ . . Dz в 94(477):271.2-726.3-4518/19 Բ ʲί ղ ղ ˲ 07.00.01 2015 . . . ...

1 ̲Ͳ ² ֲ Ͳ ˲ в 342.5 ˲ò ϲ 12.00.01 ; 2016 . - ...

ISSN 2075-1451. . 2015. 33 271.2:005.742(477):[37.091.5:347.924]17/18 . . : Ͳ ò (XVIII ղ ˲) , XVIII ղ . , , . ...

(031) 94 (477) .. * IJ в Ȼ IJ 䳿 䳿 , 19691972 . : , , . ...

(10.09.1978, . ) (2004 .). 1995 . 10 . . 1995-2000 . , . 2000 2003 . . 2003 . ...

.. в ̲ Ͳֲ 39.82+39.83 22 . . . , , 1997. 288 , 75 ., 16 . , . . . , . ...

. ( 1992 ). , , , , , , , . ,...

̲Ͳ ² , IJ ̲ò Ѳί ϲ ² ²ֲ . Ͳί Ҳ ˲ ֲò ֲ 5.07010602, 5.05160201, 5.05170101 , , . ...

Dz (. ) в .., .. . . . : , 2007. 372 . . ...

, , , 796.01 1993 2011 . (. ) . . ³ ᒺ . ...




( )
.: (050)697-98-00, (067)176-69-25, (063)846-28-10
׸


 
<<     |    
2013 www.uk.x-pdf.ru -