WWW.UK.X-PDF.RU

˲ - , ,

 
<< HOME
CONTACTS




( )
.: (050)697-98-00, (067)176-69-25, (063)846-28-10
׸

( )
.: (050)697-98-00, (067)176-69-25, (063)846-28-10
׸
 >>  . C 07.00.00
Pages:     | 1 |   ...   | 56 | 57 || 59 | 60 |   ...   | 133 |

Ѳ ˲ ֲ 2003 ...

-- [ 58 ] --

, ˳ ,  . , ˳ , ? , - , ? , 糿 , , , , .

, , ˳ 1665 p., . , , . 1665 p., , , , . ³ , - 1660- . . , 䳺 .

Jarostaw Stolicki

Elity Rzeczypospolitej wobec Kozaczyzny w latach 1669-1670

Wedtug wi^kszosci historykow najwazniejszymi nast^pstwami podpisania rozejmu polsko-rosyjskiego w Andruszowie byto zatamanie mocarstwowej pozycji Polski w srodkowej i wschodniej Europie oraz odwrocenie przymierzy w tej cz^sci kontynentu. Zawarcie traktatu zaowocowato nowym utozeniem stosunkow Rzeczypospolitej z Moskwy oraz zmianie uktadu sit mi^dzy tymi dwoma partstwami i Krymem oraz stojycy za nim Porty Ottomarisky. Ogromne znaczenie posiadat 6w rozejm takze dla los6w Ukrainy, bowiem dla niej te postanowienia byty najbardziej niekorzystne. Potozyty kres nadziejom na stworzenie niepodlegtego partstwa czy nawet uzyskanie pewnej samodzielnosci. Po uktadzie w Andruszowie w Ukrainie znacznie wi^ksze wptywy zdobyta orientacja protatarska. Wzrost jej znaczenia wyszedl naprzeciw dyzeniom Porty do rozwiyzania dokuczliwej dla niej kwestii kozackiej. Ostabienie Rzeczypospolitej i jej nieudolnosc w stosunkach z Kozaczyzny byty w Stambule uwaznie obserwowane, a dygnitarzy tureccy wyciygali z tych faktow konkretne wnioski. Rozczarowanie do Polski i Rosji umozliwito wzrost wptywow zwolennik6w Porty. Gtownym przedstawicielem tej orientacji byt putkownik czerkaski Piotr Doroszenko, kt6ry w 1665 r.

zostat obrany hetmanem kozackim na prawobrzeznej Ukrainie1 W 1667 r. Tatarzy i Kozacy Doroszenki rozpocz^li dziatania wojenne przeciw Rzeczypospolitej. Zakoriczyty si one bitwy pod Podhajcami, gdzie wojska hetmana Jana Sobieskiego powstrzymaty przeciwnika. Nast^pstwem tej bitwy byto podpisanie uktadow mi^dzy Polsky a chanatem i Kozaczyzny. Uktad w wyniku ktorego Doroszenko formalnie powrocit pod protekcj Rzeczypospolitej byt jedynie chwilowym polskim sukcesem.

Kampania podhajecka nie doprowadzita jednak do zadnych zmian w polityce polskiej wobec Ukrainy, a zwtaszcza podj^cia konkretnych dziatari.

Koncepcje Jana Sobieskiego spotykaty si z niewielkim odzewem wsrod senatorow, i wtasciwie zadnym na forum sejmowym. Dziatania na rzecz osadzenia kandydata francuskiego na tronie zdecydowanie zdominowaty sytuacj polityczny w Rzeczypospolitej, co nie byto zreszty sytuacjy nowy 1 O rozejmie w Andruszowie W6jcik Z. T raktat andruszowski i jego geneza. Warszawa, 1959, passim; W6jcik Z. Mi^dzy traktatem andruszowskim a wojn^ tureckq.. Stosunki polsko-rosyjskie 1667-1672. Warszawa, 1968. S. 7-29. W tych pracach takze wczeSniejsza bibliografia.

E lity R z e c z y p o s p o iite j w obec K o z a c z y z n y 253 w panstwie. W roku 1668 Doroszenko podjqt pr6b? opanowania Zadnieprza. Przyniosta ona spore sukcesy, ktore jednak okazaty si? chwilowe.

W marcu 1669 r., podczas rady w Htuchowie, hetman Demian Mnohohriszny uznat zwierzchnictwo carskie, co oznaczato koniec hetmaristwa Doroszenki w lewobrzeznej Ukrainie. W tym czasie Doroszenko podj^t dziatania majqce na celu usuni?cie zatogi polskiej z Biatej Cerkwi, jedynego miejsca w Ukrainie, gdzie wojska koronne stacjonowaty. Nie zostaty one uwienczone sukcesem. W marcu 1669 r. w Czehryniu odbyta si? rada, kt6ra obrata hetmanem Doroszenko, ktory zaraz po wyborze poddat si?

Turcji, a stato si? to z poparciem ordy biatogrodzkiej. Rada ta odbyta si?

przed zjazdem w Htuchowie, a jej okoiicznosci i postanowienia nie pozostawiaty wqtpliwosci, te celem Doroszenki jest stworzenie z Ukrainy panstwa wasainego wobec Porty, ale o duzych swobodach, na wzor Woloszczyzny. Decyzje te nie zostaty zaakceptowane przez Sicz, kt6ra z pomoc^ Krymu przeprowadzita obior na hetmana Suchowija. Wydarzenia te spowodowaty narastanie bratobojczych walk oraz ruin? wewn?trznq.

kraju, pustoszonego przez wojska kozackie i stoj^ce za nimi sity zewn?trzne. Wsrod tych czynnikow nie byto Rzeczypospoiitej, ktora nie podj?ta zadnych dziatan w celu umocnienia swej pozycji w Ukrainie. Walki te w pewnym momencie utozyty si? bardzo zle dia Doroszenki, ktorego iatem 1669 r. tylko interwencja czausza tureckiego, kt6ry nakazat Tatarom krymskim wstrzymac si? od dziatari przeciw Doroszence, uratowata od kl?ski.

Nast?pstwem ich byta rada w Humaniu w lipcu 1669 r., podczas ktorej Sicz z poparciem Krymu usun?ta Suchowija, a jego nast?pc^ mianowata putkownika humartskiego Michata Chanenk?.

W tym samym czasie elekcja Michata Korybuta Wisniowieckiego wydawata si? konczyc okres zamieszania wewn?trznego w Rzeczypospoiitej.

Jednq. z wieiu kwestii koniecznych do rozwi^zania przez nowego wtadc?

byta sprawa odzyskania wptywow polskich w Ukrainie i poiityki wobec Kozakow. Problem kozacki za panowania Michata Korybuta kilkakrotnie byt poruszany przez historykow2. Wydaje si? jednak, ze niektore aspekty tej probiematyki zastuguj^na obszerniejsze rozpatrzenie. Potwierdza to jedno z ostatnich studiow dotyczqcych kwestii kozackiej w iatach 60. XVII w.

2 Wsrod tych opracowan naleiy zaczqd: od fundamentalnego dzieta: Korzon T. Dola i niedola Jana Sobieskiego 1629-1674. Krakow, 1898. T. I passim. Wiele III, waznych kwesti porusza we wzmiankowanej juz pracy: W6jcik Z. Midzy... passim;

Wojcik Z. Jan Sobieski 1629-1696. Warszawa, 1983. S. 175-184; PrzyboS A.

Michat Korybut Wisniowiecki 1640-1673. Krak6w; Wroctaw, 1984. Rozdz. XI.

Trzeba takze zwrocic uwag na najnowszg. prac polskiej historiografii, posmiertne dzieto Perdeni J. Hetman Piotr Doroszenko a Polska. Krakow, 2000, passim. W tych opracowaniach doktadniejsza literatura, zwtaszcza dotyczqca spraw szczegotowych.

WSr6d prac historykow ukrairtskich nalezy wymienic dzieto wybitnego badacza emigracyjnego Dmytra Doroszenki Hetman Petro Doroszenko. Ohliad johozyttia i politycznoj dijialnosti, red. W. Omeliaczenko. Nju-Jork, 1985.

254 J a ro s ta w S to llc k l autorstwa J. Dqbrowskiego3. Wykazaf on, ie elity polskie dokonuj^c oceny problematyki Ukrainy zawiodty. Wedlug autora zta byta ocena sytuacji, hierarchia celow oraz sposob ich realizacji. Po sukcesach roku 1660 dominowato przekonanie o mozliwoSci pokonania Moskwy bez zjednania Kozaczyzny. W okresie d^zen o reform? paristwa i elekcj? vivente rege rywalizuj^ce strony stratify rozs^dek, co byto takze w widoczne w ich zamiarach dotycz^cych Ukrainy. Co gorsza nawet w realizacji stusznej polityki popetniano razetce bt?dy dotycz^ce nieodpowiednich metod lub niekompetentnych ludzi. Warto w zwiqzku z tym przesledzic jak wygl^dat stosunek najbardziej wpfywowych politykow polskich do kwestii kozackiej w latach panowania Michata Korybuta. W porownaniu z epokq wczeSniejsz^ zmienita si? w pewnym stopniu sytuacja mi?dzynarodowa i uktad sojuszow w tej cz?sci Europy. W zwiqzku z tym wydaje si?, ze sprawa stosunkow polsko-rosyjskich b?dzie problemem drugorz?dnym. Natomiast na plan pierwszy wysuwa si? problem postawy i opinii elit polskich wobec Ko zaczyzny na tie narastania zagroienia tureckiego. Za panowania Michata Korybuta najwainiejszym celem Rzeczypospolitej w polityce zagranicznej byto powstrzymanie najazdu Porty lub przynajmniej odtozenie go w czasie.

W obliczu wojny z Turcfo duzym sukcesem mogtoby by6 pozyskanie do wspotpracy Kozaczyzny. Jak si? okazato nie doszto do tego, a wr?cz przeciwnie, Ukraina stata si? sojusznikiem nieprzyjaciela czy nawet czynnikiem, ktory zadecydowat o wybuchu wojny. Sprawa Kozaczyzny w nieduzym stopniu wptywaty na stosunki polsko-rosyjskie. Czasami faktycznie przyczyniata si? do pewnych zmian w tocz^cych si? rokowaniach, ale wtasciwie sporadycznie odgrywata wi?ksze znaczenie. W zrodtach pol skich, gtbwnie korespondencji politykow, kwestia kozacka wiqzata si? w znacznie wi?kszym stopniu ze stosunkami ze Stambutem. Natomiast uktady z Rosj^wyst?puj3.jako czynnik kolejny, maj^one stuzyc do znalezienia sojusznika przeciwko islamowi. Ponadto problem stosunkow Warszawy z Moskwy zostat juz wyczerpuj^co om6wiony przez Z. Wojcika.

Rozwaania o postawie elit politycznych wobec Kozaczyzny nalezy rozpocz^d od okreslenia wiedzy polityk6w na ten temat. Wydaje si?, te byta ona wystarczaj^ca. W Rzeczypospolitej wiedziano o radzie korsuhskiej i jej okolicznosciach oraz rezultatach4. Zdawano sobie spraw? z zamieszek 3 Dgbrowski J. S. Polskie elity wobec Kozaczyzny oraz Moskwy w latach 1661-1668// Studia Historyczne. R. XLIV: 2001. Z. 4. S. 573-594.

4 Kopia wiadomoSci przez pewnych szpiegdw z rady terazniejszej kozackiej, korsuhskiej, ultima martii, A. D. 1669II Archiwum Gfowne Akt Dawnych (dalej AGAD); Archiwum Radziwittowskie (dalej AR) dz. II suplement nr 621 s. 1-2; Jm6 Xi^dz Primas, do Jmci Pana Marszatka y Hetman W. Kor., 22 III 1669 II Pisma do wieku i spraw Jana Sobieskiego, zebrat i wydat F. Kluczycki. Krak6w, 1880. S. 442-445 (dalej Pisma); List Stanistawa Kazimierza Bieniewskiego do podkanclerzego Michata K. Radziwitta, Luck 28 III 1669II AGAD, AR dz. V, s. 25-28.

E llty R z e c z y p o s p o lite j w obec K o z a c z y z n y B 55 wewn?trznych w Ukrainie oraz dyzeri tureckich do obj?cia jej protekcjy.

Prymas Mikotaj Prazmowski bez wi?kszych emocji wskazywat, ze przy sprawie polskiej stoi tylko niewielka cz?6 Kozakdw i postulowat, aby ich koniecznie wynagrodzic. WiadomoSci o wspdtdziataniu Kozak6w z Tatarami potwierdzajg. listy Sobieskiego z czas6w tu2 po elekcji oraz reiacje z terenow Ukrainy. Wydaje si?, ze warto zwr6ci6 uwag? na fragment listu jerica polskiego Wactawa Kaminskiego, ktory przez lata dostarczat hetmanowi Sobieskiemu cennych informacji. Przedstawit on Sobieskiemu duio doktadnych informacji na temat poddania si? Doroszenki Turcji, a nast?pnie zauwazyt: Dawny jest Kozakow fortel pokory isc, dawne obiecywac postuszenstwo, a tymczasem co inszego knowac5. W zwiyzku z tym przestrzegat przed tatwym dawaniem wiary obietnicom Doroszenki, ktore po umocnieniu si? jego pozycji pozostany nic nieznaczycymi obietnicami.



Pages:     | 1 |   ...   | 56 | 57 || 59 | 60 |   ...   | 133 |
 >>  . C 07.00.00
:

. 2 http://www.litres.ru/pages/biblio_book/?art=5014778 . 2: ; ; 2006 ISBN 966-03-3541-5 , 쳿 . . , , ѳ ѳ, , . ...

ȯ ֲ Ͳ Ͳ .., .., . . - ȯ-2012 .., .., . . . - . . . ., 2012. 75 . ` ...

ISSN: 2076-8184. 㳿 , 2015, 48, 4. 37.091.31:004.9:316.77](091) ϳ , , , . , opinchuk100@gmail.com -˲ ֲ ò Ͳ . ...

̲ ( ) . . , , 48 , , . , , ...

()  , , . ...

̲Ͳ ² ʲ ֲ Ͳ Ͳ . . Dz Ͳ Ͳ Ͳ в ²ί ˲: ղ ( ײ߻) ̳ 89 2016 2016 80:378.147.091(063) 80431 98 . . ( 3 ...

ֲ ̲ вͲ - -Ͳ в 3- ( 2013 , 5 , ) (6.030401) 2015 156 : ..., ..; ..., ..; .1 ..., ...

4 ̲Ͳ ² ֲ Ͳ Ͳ ˲ʲ 4, 2013 . ...

² в Ͳ в: ԲԲ, ò, ֲò, 2011, . 1 11. .. XX : . . [ ] / .. . ., 1996. 416 . : http://www.pedlib.ru/Books/1/0182/1_0182-271.shtml L. G. Dablo KULTURES SEARCH OF D.M. OVSIANIKO-KULIKOVSKY This article is an attempt to analyze the ways of development of scientific activities D.N. vsyniko-Kulikovskiy, to determine...

˳ 1. 2020: . [ ] // : http://polit.ua/documents/2010/02/26/stra2020.html 2. : . . / .. . .: 2010. 699 .3. .. : / .. . .: , 2009. 391 . 4. [ ] // : www.bre.ru/security/22843.html 5. ....




( )
.: (050)697-98-00, (067)176-69-25, (063)846-28-10
׸


 
<<     |    
2013 www.uk.x-pdf.ru -